Smog in Poland

Odpowiadamy na najczęściej zadawane pytania w sprawie skargi do KE na stężenia B(a)P

W związku z inicjatywą zbiórki podpisów pod skargą do Komisji Europejskiej na duże przekroczenia i wieloletnie zaniedbania władz polskich w kwestii stężeń benzo(a)pirenu, dostajemy liczne maile i pytania w tej sprawie. Poniżej przedstawiamy odpowiedź na najczęściej zadawane. Jeszcze do piątku, 17 lutego zbieramy podpisy pod petycją “Nie chcemy umierać za węgiel” stronie Akcji Demokracji.

Co to jest benzo(a)piren (B(a)P)?

Benzo(a)piren jest toksyczną substancją chemiczną powstającą w procesie niepełnego spalania związków organicznych.

Jak wysokie są przekroczenia poziomów benzo(a)pirenu w Polsce?

W Polsce notujemy najwyższe w Unii Europejskiej przekroczenia poziomu docelowego benzo(a)pirenu. Średnioroczny poziom stężeń wynosi niemal pięciokrotność normy. W miesiącach zimowych występują dni ze stężeniami przekraczającymi średnioroczny poziom docelowy powyżej 50 razy.

Czy B(a)P jest szkodliwy?

Międzynarodowa Agencja Badania Raka (IARC) zakwalifikowała benzo(a)piren do pierwszej, najwyższej, grupy substancji rakotwórczych. Benzo(a)piren we wdychanym powietrzu może wpływać na rozwój nowotworów wątroby, płuc oraz innych organów dróg oddechowych. Przyjmuje się też, że nie istnieje bezpieczny poziom stężenia substancji. Z tego powodu Światowa Agencja Zdrowia (WHO) przyjęła poziom dopuszczalny w wysokości 0,12 ng/m3, niższy od poziomu 1 ng/m3 obowiązującego w Unii Europejskiej.

Dlaczego w Polsce są najwyższe stężenia tej substancji w powietrzu w Unii Europejskiej?

Polska jest ewenementem w skali Unii Europejskiej. Ponad 80% domów jednorodzinnych jest ogrzewana przez piece, kotły i kominki opalane węglem i drewnem. Łącznie w domowych piecach spalamy ok. 10 mln ton węgla rocznie, w dużej mierze są to tzw. “odpady węglowe” – muły, floty i miały o największej zawartości siarki i innych szkodliwych substancji i najniższej kaloryczności.

Czy tylko spalanie węgla jest źródłem benzo(a)pirenu w powietrzu?

Spalanie złej jakości węgla w złej jakości piecach to główne źródło emisji tej substancji do powietrza. W Polsce ponad 85% emisji wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, w tym benzo(a)pirenu, powstaje w wyniku spalania paliw stałych w przydomowych piecach, kotłach i kominkach. Przemysł i transport odpowiadają za kolejno 11,4% oraz niecałe 2% emisji, chociaż w dużych miastach, np. Warszawie, gdzie głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza jest komunikacja główne źródło zanieczyszczenia może być inne.

Czy zanieczyszczenie powietrza przychodzi z spoza Polski, np. z Niemiec?

Dane państwowych instytucji pokazują wyraźnie, że najwyższe stężenia B(a)P występują w miejscach, w których pali się węglem i drewnem w piecach nie spełniających norm. Taki rozkład zanieczyszczeń nie miałaby miejsca, gdyby B(a)P był do Polski nawiewany.

Czy to skarga przeciwko rządowi Prawa i Sprawiedliwości?

Dlaczego wcześniej nie złożyliśmy takiej skargi skoro problem jest znany od kilku lat? To nie jest skarga skierowana przeciwko temu rządowi. To skarga na działania, a raczej ich brak kolejnych władz krajowych i samorządowych, które były i są świadome problemu co najmniej od 2010 roku. Mimo to brakuje koordynacji działań, przedkłada się interesy wybranych branż nad zdrowie i dobrobyt całego społeczeństwa. To skarga na plany ochrony powietrza, które są nieskuteczne i brak możliwości domagania się przestrzegania norm czystości powietrza w polskim systemie sądowniczym.

Czy składanie przez organizacje ekologiczne pozwu do Komisji Europejskiej rozwiąże problem smogu?

Zgodnie z prawem unijnym Państwo Członkowskie ma obowiązek dbać o to, aby nie występowały wysokie stężenia szkodliwych substancji w powietrzu. W Polsce ten obowiązek był przez lata ignorowany. Mamy nadzieję, że skarga zmotywuje władze – zarówno krajowe jak i samorządowe – do podjęcia skutecznej walki z problemem zanieczyszczenia powietrza w Polsce. Nie chcemy pustych deklaracji, chcemy działań i ich efektów. Chcemy móc odetchnąć czystym powietrzem w Polsce.

Czy Polskę stać na czyste powietrze?

Nie stać nas na brudne powietrze. Wycofanie najgorszej jakości węgla ze sprzedaży detalicznej będzie kosztować kopalnie 2 mld złotych (niecałe 500 mln euro) rocznie. Dla porównania koszty zanieczyszczenia powietrza wynoszą w Polsce nawet 26 mld euro rocznie. Z powodu chorób, łącznie przebywamy 19 mln dni roboczych na zwolnieniach lekarskich, wydajemy 1,5 mld euro na leki i 88 mln euro na opiekę zdrowotną.

Czy rząd planuje wycofać najgorszej jakości węgiel ze sprzedaży detalicznej?

Normy jakości dla węgla były jednym z najważniejszych punktów programu rządowego “Czyste powietrze”. Niestety opublikowany projekt rozporządzenia w tej sprawie dopuszczałby do dalszej sprzedaży niemal wszystkie odpady węglowe.

Dlaczego żaden poprzedni rząd nie wprowadził norm jakości dla węgla?

Kolejne rządy obawiały się wycofania odpadów węglowych ze sprzedaży detalicznej wiedząc, że może to oznaczać mniejsze zyski dla spółek węglowych. Zdrowie Polaków jest niestety na drugim planie.

Czy osoby niezamożne będzie stać na czyste ogrzewanie?

W zapowiedzianym przez rząd Programie “Czyste powietrze” planowane jest wprowadzenie mechanizmów pomocowych pozwalających na zakup czystszych paliw na cele ogrzewania. Osoby o najtrudniejszej sytuacji materialnej mają więc uzyskać wsparcie państwa. Już teraz w Krakowie działa program osłonowy dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Jeśli wymiana źródła ogrzewania łączy się ze wzrostem kosztów, to miasto dopłaca różnicę. Dzięki temu wymiana źródeł ogrzewania jest możliwa nawet wśród najuboższych.

Dlaczego skargę do Brukseli zamiast współpracować z rządem i samorządami?

Jesteśmy gotowi do współpracy ze wszystkimi instytucjami, które chcą skutecznie poprawiać jakość powietrza w Polsce i robimy to. Współpraca nie może jednak oznaczać akceptacji do bierności i zaniedbań. Są wśród nas kobiety w ciąży, dzieci, osoby z chorobami płuc czy osoby starsze – oni nie mogą czekać bez końca na poprawę jakości powietrza.

Czy Polska zapłaci ogromną karę za nadmierne stężenia benzo(a)pirenu?

Nie zapłacimy ani złotówki, jeśli do czasu ewentualnego wyroku przed Trybunałem Sprawiedliwości UE poprawimy jakość powietrza w naszym kraju.

Udostępnij...
Share on Facebook! Tweet this! Share on LinkedIn! Email!

Akcja Demokracja

Obserwuj nas!

Nasze raporty w Twojej skrzynce!

Wszystkie nowe analizy i raporty prawne ClientEarth można bezpłatnie otrzymywać na swoje skrzynki e-mail.