Prawo na rzecz bardziej zielonej Europy

ClientEarth - Prawo na rzecz bardziej zielonej Europy
ClientEarth - Prawo na rzecz bardziej zielonej Europy
ClientEarth - Prawo na rzecz bardziej zielonej Europy
ClientEarth - Prawo na rzecz bardziej zielonej Europy

O projekcie

Dostęp do wymiaru sprawiedliwości jest podstawowym środkiem, dzięki któremu obywatele i organizacje pozarządowe mogą wesprzeć wdrażanie i egzekwowanie przepisów i polityk dotyczących ochrony środowiska.

Projekt obejmuje osiem państw UE, zarządzają nim ClientEarth i Justice&Environment. Jego celem jest lepsza implementacja i stosowanie prawa ochrony środowiska tak, aby społeczeństwo mogło w sądach zaskarżać łamanie prawa.

Zapewnienie obywatelom UE możliwości wnoszenia do sądów spraw środowiskowych jest celem projektu ”Prawo na rzecz bardziej zielonej Europy„ (A2J-EARL).

Czym jest dostęp do wymiaru sprawiedliwości?

Demokratyczne narzędzie ochrony środowiska

Dostęp do wymiaru sprawiedliwości jest demokratycznym narzędziem służącym ochronie środowiska, pomaga też zmniejszyć luki między przepisami prawa a ich stosowaniem.

Podczas gdy część polityki i regulacji UE w zakresie ochrony środowiska jest jedną z najbardziej zaawansowanych i wszechstronnych na świecie, nie zapewnia ona satysfakcjonujących rezultatów, a stan środowiska w Europie szybko się pogarsza. Na przykład UE nie osiągnie celu, jakim jest powstrzymanie utraty różnorodności biologicznej na rok 2020 – 60% gatunków chronionych w UE i 77% chronionych siedlisk w UE znajduje się w niekorzystnym stanie ochronnym zgodnie z raportem EEA z 2015 r.

Silne ramy legislacyjne i regulacyjne nie zapewniają pożądanych rezultatów, ponieważ nie są odpowiednio wdrażane. Jest to problem zarówno środowiskowy, jak i społeczno-gospodarczy: zgodnie z szacunkami z 2011 r. słabe wdrażanie prawa środowiskowego UE to koszt w wysokości około 50 mld euro rocznie. Nie wspominając o tym, że brak wdrożenia narusza praworządność i zaufanie publiczne do władz krajowych i UE.

Aby pokonać tę barierę, państwo potrzebuje obywateli, działających samodzielnie lub z pomocą organizacji pozarządowych. I aby osiągnąć skutek, muszą mieć możliwość kwestionowania naruszeń prawa w sądach, poprzez dostęp do wymiaru sprawiedliwości.

Prawo przewidziane w wielu przepisach

Prawo do dostępu do wymiaru sprawiedliwości jest przewidziane w wielu przepisach prawa, a także w orzecznictwie różnych organów sądowych i quasi-sądowych na szczeblu międzynarodowym i unijnym.

Zapewnia to m.in. Konwencja Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie dostępu do informacji, udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji i dostępie do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Konwencja z Aarhus). Wszystkie 28 państw członkowskich UE, jak również cała Unia Europejska, są stronami Konwencji.

Ponadto na podstawie tej Konwencji Unia przyjęła szereg aktów prawnych zawierających przepisy dotyczące dostępu do wymiaru sprawiedliwości na poziomie krajowym, takie jak dyrektywa ws. informacji o środowisku, dyrektywa ws. oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ), dyrektywa ws. emisji przemysłowych (IED) i dyrektywa ws. odpowiedzialności za środowisko (ELD).

UE nie wydała jeszcze przepisów, które zapewniłyby ogólne ramy dostępu do wymiaru sprawiedliwości w celu zakwestionowania wszelkich naruszeń przepisów o ochronie środowiska. Jednakże Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) orzekł, że państwa członkowskie są zobowiązane do interpretowania istniejących przepisów krajowych w świetle Konwencji. Te ogólne ramy prawne zostały dokładniej wyjaśnione dzięki utrwalonej linii orzeczniczej TSUE oraz komitetu ds. Zgodności Konwencji z Aarhus (ACCC), który dostarczył ważnych kryteriów oceny skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości.


Dlaczego należy usprawniać dostęp do wymiaru sprawiedliwości?

Brak świadomości w zakresie zasad dostępu do wymiaru sprawiedliwości to problem praktyczny.

Wyżej wymienione zasady i orzecznictwo teoretycznie powinny gwarantować obywatelom możliwość egzekwowania przepisów unijnych dotyczących ochrony środowiska, w razie konieczności także przy wykorzystaniu środków prawnych. W praktyce jednak nie zawsze tak jest. Liczne badania, w tym tzw. badania Darpö (o dostępie do wymiaru sprawiedliwości w latach 2012/2013 ) zlecone przez Komisję Europejską, pokazują, że w tej kwestii wciąż istnieją poważne przeszkody.

Istnieją ponadto znaczne różnice w krajach objętych projektem, szczególnie pod względem liczby spraw sądowych w sprawach dotyczących środowiska. Jednak we wszystkich tych krajach sprawy z tego zakresu stanowią tylko niewielką część wszystkich spraw sądowych (głównie administracyjnych); to od mniej niż 1% do 2-3%.

Zmiana sposobu stosowania norm proceduralnych, które zazwyczaj przyznają sędziom dużą swobodę interpretacyjną, w dużej mierze mogłaby się przyczynić do zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

Choć wielu prawników zna ogólne zasady dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, znajomość kluczowego orzecznictwa jest znacznie mniejsza, zwłaszcza wśród administracji publicznej i prawników zajmujących się ochroną środowiska.

O niskim poziomie świadomości świadczy duża liczba pytań prejudycjalnych na temat dostępu do wymiaru sprawiedliwości kierowanych do TSUE w odniesieniu do dyrektywy o ocenie oddziaływania na środowisko (OOŚ) , a także innymi powiązanymi sprawami, jak naruszenia pozostałych dyrektyw UE, w tym dyrektywy siedliskowej.

Treść pytań prejudycjalnych wyraźnie pokazuje, że wśród sędziów oraz przedstawicieli innych zawodów prawniczych w różnych państwach członkowskich wciąż istnieje wiele zagadnień wymagających odpowiedzi.

Ponadto wyraźnie dostrzegalna jest niewielka świadomość najlepszych praktyk i rozwiązań niewymagających dużych nakładów finansowych w zapewnianiu skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości w różnych państwach członkowskich.

Aktualności i wydarzenia

  • Dostęp do wymiaru sprawiedliwości – zapraszamy na warsztat dla NGO

    Zapraszamy przedstawicieli organizacji pozarządowych na warsztat dotyczący dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach środowiskowych. Spotkanie odbędzie się 25 września br. w siedzibie Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce.

  • Interaktywna platforma o dostępie do wymiaru sprawiedliwości w sprawach środowiskowych

    W ramach Naszego projektu LIFE stworzyliśmy interaktywną platformę dotyczącą dostępu do wymiaru sprawiedliwości dla organizacji pozarządowych, prawników działających w interesie publicznym oraz pracowników administracji publicznej w Estonii, na Węgrzech i w Polsce.

  • Pracownicy dziewięciu SKO dowiedzieli się, jak używać prawa w ochronie środowiska

    28 maja 2019 r. w Dolnośląskim Urzędzie Wojewódzkim odbyło się czwarte szkolenie dotyczące dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach z zakresu ochrony środowiska.

  • Jak używać prawa, by chronić środowisko? Za nami trzecie spotkanie na temat dostępu do sądów w sprawach środowiskowych

    16 maja 2019 r. Fundacja ClientEarth Prawnicy dla Ziemi zorganizowała trzecie z planowanych ośmiu spotkań, poświęconych dostępowi do wymiaru sprawiedliwości w sprawach z zakresu ochrony środowiska.

  • Państwa

    Prawo na rzecz bardziej zielonej Europy skierowany jest do prawników z następujących państw

    Szczegóły projektu

    Cele

    Poprawne wdrożenie i stosowanie unijnego prawa ochrony środowiska możliwe jest tylko przez zagwarantowanie społeczeństwu pełnego dostępu do wymiaru sprawiedliwości, kontroli sądowej i administracyjnej oraz innych instytucji odwoławczych. Do tego zmierza Projekt Prawo na rzecz bardziej zielonej Europy.

    Służyć ma temu rozpowszechnianie informacji, wiedzy i dzielenie się najlepszymi praktykami w zakresie dostępu do wymiaru sprawiedliwości z prawnikami, przedstawicielami wymiaru sprawiedliwości, organizacjami pozarządowymi, prawnikami działającymi w interesie publicznym i administracją publiczną.

    Projekt koncentruje się w szczególności na :

    • informowaniu o obowiązujących przepisach i orzecznictwie w zakresie dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska;
    • wyjaśnieniu jakie znaczenie ma właściwy dostęp do wymiaru sprawiedliwości w zakresie wdrażania unijnego prawa ochrony środowiska i stosownych regulacji;
    • wskazaniu wyzwań i przeszkód w prawidłowym dostępie do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska zarówno na poziomie krajowym, jak i UE;
    • szukaniu sposobów pokonywania prawnych barier (materialnych oraz proceduralnych) dla skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sektorze ochrony środowiska.

    Działania i rezultaty

    Trzyletni projekt rozpoczął się w lipcu 2017 r. i obejmuje publikację materiałów informacyjnych i realizację takich działań, jak:

    • publikacja comiesięcznego newslettera z najnowszymi informacjami na temat dostępu do wymiaru sprawiedliwości,
    • publikacja podręcznika zawierającego opracowanie przepisów prawa UE w zakresie dostępu do wymiaru sprawiedliwości i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE,
    • jak również tych wynikających z Konwencji z Aarhus Publikacja praktycznych broszur informacyjnych dotyczących dostępu do wymiaru sprawiedliwości w poszczególnych 8 państwach członkowskich,
    • cyfrowa platforma informacyjna umożliwiająca zadanie pytań prawnikom,
    • baza danych prawników działających w interesie publicznym w zakresie prawa ochrony środowiska,
    • 48 warsztatów i seminariów organizowanych w różnych lokalizacjach,
    • w ośmiu państwach członkowskich, seria seminariów internetowych,
    • konferencja europejska zorganizowana w Brukseli.

    Projekt jest skierowany do przedstawicieli zawodów prawniczych z następujących państw członkowskich:

    • Austria
    • Estonia
    • Francja
    • Niemcy
    • Węgry
    • Polska
    • Słowacja
    • Hiszpania

    Beneficjenci

    Koordynator: Association Justice & Environment, z.s.

    Rodzaj organizacji: NGO-Fundacja

    Opis: Association Justice and Environment, z.s. (J & E) jest organizacją pozarządową non-profit założoną w 2003 r. W Czechach w celu zapewnienia skutecznej realizacji unijnych przepisów dotyczących ochrony środowiska. Sieć, J & E ma członków w 11 państwach członkowskich UE i jednym kraju spoza UE.

    Partnerzy / powiązany beneficjent: ClientEarth

    Kontakty

    Csaba Kiss, Justice & Environment, kierownik projektu: info@justiceandenvironment.org

    Anais Berthier, ClientEarth partner wiodący projektu: aberthier@clientearth.org

    Diane Vandesmet, specjalista ds. komunikacji: dvandesmet@clientearth.org